Nghiên cứu gây chấn động giới công nghệ

Một báo cáo lan truyền từ Citrini đã bất ngờ thổi bùng làn sóng lo ngại mới về tác động dài hạn của AI đối với lực lượng lao động và nền kinh tế, đồng thời gây chấn động thị trường chứng khoán công nghệ trong phiên 23/2.

Trong phiên giao dịch này, chỉ số Dow Jones có thời điểm giảm hơn 800 điểm, Nasdaq mất trên 1%. Nhóm cổ phiếu phần mềm chịu áp lực nặng nề khi quỹ ETF đại diện cho lĩnh vực này giảm 4,75%, mức thấp nhất kể từ tháng 11/2023, khiến hơn 223 tỷ USD vốn hóa thị trường bị thổi bay.

Khác với quan điểm lạc quan phổ biến coi AI là động lực tăng trưởng chủ đạo, Citrini đưa ra một kịch bản mang tính cảnh báo. Theo đó, dù AI tiếp tục mở rộng và được đầu tư mạnh mẽ, hệ quả lâu dài có thể là sự suy yếu của nền kinh tế thực. Báo cáo giả định đến giai đoạn 2027–2028, tự động hóa sẽ làm gia tăng làn sóng sa thải lao động cổ trắng. Khoản tiết kiệm từ việc cắt giảm nhân sự lại được tái đầu tư vào AI, tạo ra vòng lặp tinh giản liên tiếp.

Phân tích này cho rằng khi thu nhập và sức chi của lao động văn phòng suy giảm, tác động sẽ nhanh chóng lan sang thị trường nhà ở và thế chấp, đặc biệt tại các đô thị lớn. Trong kịch bản tiêu cực, thị trường chứng khoán có thể đối mặt một cú sụt mạnh, với chỉ số S&P 500 được giả định giảm tới 38% so với đỉnh năm 2026.

Citrini cũng nhấn mạnh sự khác biệt giữa thị trường tài chính và nền kinh tế nói chung. Các đợt sa thải quy mô lớn có thể giúp doanh nghiệp cải thiện năng suất và biên lợi nhuận, nhưng tăng trưởng bền vững vẫn phụ thuộc vào chi tiêu tiêu dùng và tiền lương thực tế. Khi hai yếu tố này suy yếu, ngay cả một thị trường chứng khoán hưởng lợi từ AI cũng khó bù đắp tác động tiêu cực.

Chiến lược gia Jeffrey Favuzza của Jefferies đánh giá đây là một trong những phân tích thận trọng nhất về AI đang lan truyền, trong bối cảnh nhà đầu tư ngày càng nhạy cảm với rủi ro tiềm ẩn phía sau làn sóng công nghệ này.