Phân loại AI rủi ro cao: Phép thử đầu tiên của Luật Trí tuệ nhân tạo

Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3, đánh dấu lần đầu Việt Nam có một khung pháp lý riêng cho AI. Với 8 chương, 35 điều, luật đặt ra nguyên tắc AI phải phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Tuy nhiên, điểm thu hút sự quan tâm lớn nhất hiện nay là cách phân loại và quản lý các hệ thống “rủi ro cao”.

Theo luật, AI được chia thành ba mức: cao, trung bình và thấp. Nhóm rủi ro cao phải tuân thủ nghĩa vụ nghiêm ngặt hơn như đánh giá sự phù hợp, lưu trữ hồ sơ kỹ thuật và đảm bảo cơ chế giám sát, can thiệp của con người. Dự thảo danh mục cho thấy nhiều hệ thống quen thuộc có thể bị xếp vào diện này nếu đạt ngưỡng nhất định. Chẳng hạn, hệ thống sàng lọc hồ sơ, đánh giá hiệu suất hay chấm dứt hợp đồng sẽ bị coi là rủi ro cao nếu áp dụng cho từ 500 lao động mỗi năm; trong tài chính, hệ thống xét duyệt tín dụng, định giá bảo hiểm có thể thuộc diện này nếu ảnh hưởng từ 1.000 khách hàng mỗi năm hoặc tự động hóa trên 30%.

Ông Phùng Quang Hưng, CEO One Mount, cho rằng luật tạo hành lang pháp lý rõ ràng để doanh nghiệp yên tâm triển khai. Trong khi đó, ông Ngô Minh Quân (Rikkeisoft) nhấn mạnh điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là phân loại, mà là quy trình đánh giá có minh bạch, dự đoán được hay không. Nếu thủ tục kéo dài, thiếu rõ ràng, tốc độ đổi mới có thể bị ảnh hưởng.

Từ góc nhìn cộng đồng phát triển, ông Lê Thanh Hưng của FOSSASIA cho rằng việc siết quản lý là cần thiết để bảo vệ dữ liệu và lợi ích công cộng, song quy định cần linh hoạt, tránh tạo thêm gánh nặng hành chính.

Phép thử thực sự của luật sẽ nằm ở các văn bản hướng dẫn sắp ban hành, đặc biệt là danh mục AI rủi ro cao. Cách thiết kế và thực thi các quy định này sẽ quyết định liệu khung pháp lý mới trở thành động lực thúc đẩy hay lực cản đối với đổi mới sáng tạo.